Bydd cofeb barhaol newydd yn cael ei dadorchuddio ynRheilffordd Llanelli a Mynydd Mawr yng Nghynheidre ddyddSul 23 Awst, i goffáu’r 37 o lowyr a gollodd eu bywydau wrthweithio yng Nglofa Cynheidre.
Mae’r rheilffordd wedi’i lleoli ar ran o safle’r hen lofa, a bydd y gofeb newydd yn sicrhau bod enwau’r 37 o ddynion hynny yncael eu cofio’n barhaol yng Nghynheidre.
Mae’r gofeb hefyd yn coffáu’r nifer fawr o lowyr y cafodd eubywydau eu byrhau gan afiechydon a ddioddefwyd o ganlyniadi’w blynyddoedd o weithio dan ddaear. Bydd y gofeb yn cael eidadorchuddio yn ystod seremoni goffa yn y bore. Gofynnir i berthnasau unrhyw un o’r 37 o ddynion sydd wedi’u henwi ar y gofeb, ac a hoffai fod yn bresennol yn y dadorchuddiad, gysylltuâ’r rheilffordd fel y gellir gwneud trefniadau.
O 12yp ymlaen, gwahoddir aelodau o’r cyhoedd i ymuno â’rrheilffordd ar gyfer diwrnod agored arbennig yng Nghynheidre, gyda’r gofeb newydd ar agor i bawb ei gweld.
Yn ogystal â’r dadorchuddiad, bydd y rheilffordd yn agor eiphrosiect coetir treftadaeth newydd yn swyddogol, a fydd yn helpui adrodd hanes y lofa a’r cenedlaethau o bobl a fu’n gweithio yno. Mae hyn yn cynnwys byrddau gwybodaeth sy’n manylu ardreftadaeth lofaol a diwydiannol y safle.
Wrth wraidd y prosiect mae lleisiau cyn-weithwyr Cynheidre euhunain. Cafodd tua 20 o gyn-weithwyr y lofa eu cyfweld am eubywydau a’u profiadau yng Nghynheidre. Bydd y recordiadau hyn– eu lleisiau, eu hatgofion a’u geiriau eu hunain – yn rhan barhaolo brofiad y safle, gan alluogi ymwelwyr i glywed yn uniongyrcholgan gyn-weithwyr Glofa Cynheidre wrth iddynt grwydro’r coetir a darganfod treftadaeth lofaol a diwydiannol Cynheidre.
Gwnaed y prosiect coetir yn bosibl drwy grant o £85,000 ganLywodraeth Cymru a Chronfa Dreftadaeth y Loteri drwy’r Grant Buddsoddi mewn Coetir.
Dywedodd Mark Thomas, Cadeirydd Rheilffordd Llanelli a Mynydd Mawr:
“Rydym yn hynod falch o allu dadorchuddio’r gofeb barhaol hon o’r diwedd.
“Mae gan Gynheidre hanes glofaol balch ac, fel elusen syddwedi’i lleoli ar ran o safle’r hen lofa, rydym yn teimlo cyfrifoldebgwirioneddol i sicrhau bod yr hanes hwnnw a straeon y bobl a fu’n gweithio yma yn cael eu cadw ar gyfer cenedlaethau’rdyfodol.
“Bydd y gofeb newydd, ynghyd â’n coetir treftadaeth a’r atgofiona gofnodwyd yn lleisiau cyn-weithwyr y lofa eu hunain, yn einhelpu i wneud hynny’n union.
“Rydym yn gobeithio y bydd cynifer o bobl â phosibl yn ymuno â ni o 12yp ymlaen ddydd Sul 23 Awst i weld y gofeb, crwydro’rcoetir a’n helpu i nodi diwrnod a fydd yn un arbennig iawn i Gynheidre.”
Drwy gydol y prynhawn, bydd ymwelwyr yn gallu gweld y gofebnewydd, profi’r coetir treftadaeth a’r hanesion llafar, crwydro’rrheilffordd ac ymweld â’r caffi.
Bydd mynediad i’r safle am ddim, a bydd teithiau trên hefyd am ddim drwy gydol y diwrnod agored (12yp tan 3yp).
Bydd y diwrnod agored i’r cyhoedd yn cael ei gynnal rhwng 12yp a 4yp ddydd Sul 23 Awst yn Rheilffordd Llanelli a Mynydd Mawr, Cynheidre.
Bydd rhagor o fanylion yn cael eu cyhoeddi yn yr wythnosau cyny digwyddiad.
